چگونه فشار مهاجرین برگشته را اندازه میگیریم
منظور از «مهاجرین برگشته» در این گزارش
مهاجرین برگشته افغانهایی اند که میان سال 2021 و 31 اکتوبر 2026، با اسناد یا بدون اسناد، از خارج برگشته اند. بیجاشدگان داخلی شامل نیستند، زیرا منبع سال 2026 آنها را ثبت نمیکند. ارقام نفوس از IOM است که مهاجرین برگشتهٔ تا پایان سال 2025 را از پیش در بر دارد؛ برگشتکنندگان سال 2026 بر آن افزوده میشوند. بنابراین سهم از باشندگان به یک پرسش ساده پاسخ میدهد: از مردمی که امروز در یک ولسوالی زندگی میکنند، چند نفر از سال 2021 به این سو از خارج برگشته اند؟ خروج نفوس از ولسوالیها کم نشده است، زیرا چنین ارقامی در دسترس نیست.
شمارش مهاجرین برگشته
ارقام تحرک IOM شمار 5,800,123 مهاجر برگشته از خارج را میان سال 2021 و پایان سال 2025 در ولسوالیهای افغانستان نشان میدهد[2]. داشبورد پاسخ مرزی سال 2026 شمار 1,064,441 مهاجر برگشتهٔ بدون اسناد و 323,371 مهاجر برگشتهٔ دارای اسناد را میان جنوری و اکتوبر 2026 ثبت کرده[3] و ولایت و ولسوالی مورد نظر بازگشت مهاجرین بدون اسناد را ارائه میکند. مهاجرین برگشتهٔ دارای اسناد بر اساس الگوی ولایتی بازگشتهای کمکشدهٔ UNHCR جابهجا شده اند[4]. در داخل هر ولایت، برگشتکنندگان دارای اسناد سال 2026 به همان نسبتی میان ولسوالیها تقسیم شده اند که برگشتکنندگان سالهای 2021 تا 2025. این دو دوره با هم همپوشانی ندارند، از این رو قابل جمع اند.
دو نوع فشار
سهم مهاجرین برگشته در یک ولسوالی جذب اجتماعی و اقتصادی را نشان میدهد، یعنی این که آیا کار، خانههای کرایی، خدمات اجتماعی و کمک کافی برای پذیرش مهاجرین برگشته وجود دارد یا نه. این سهم دربارهٔ ازدحام فزیکی یا مکانی چیز زیادی نمیگوید. برای سنجش ازدحام مکانی، این گزارش شمار مهاجرین برگشته را بر مساحت سرزمین آباد هر ولسوالی تقسیم میکند که از شبکهٔ نفوس یک کیلومتری ساختهشده برای ARMO 2026 اندازهگیری شده است[5,11]. تنها زمینی که مردم در آن زندگی میکنند شمرده میشود، تا دشتها و کوههای خالی رقم را کاهش ندهند. این دو معیار تنها رابطهٔ ضعیفی با هم دارند (همبستگی رتبهای 0.30 در میان ولسوالیهای رتبهبندیشده)، از این رو هر دو لازم اند.
سهم از باشندگان = مهاجرین برگشته 2021 تا اکتوبر 2026 ÷ (نفوس IOM در 2025 + مهاجرین برگشتهٔ 2026) ازدحام مکانی = مهاجرین برگشته ÷ کیلومتر مربع سرزمین آباد روزهای لازم = خط فقر برای هر نفر × 6.1 ÷ مزد روزانهٔ کارگر غیرماهر روزهای مزد برای کرایه = کرایهٔ ماهانه ÷ مزد روزانهٔ کارگر غیرماهر
آنچه این گزارش ادعا نمیکند
این تحلیل توصیفی است. اثر بازگشت را بر قیمتها، مزدها یا خدمات تخمین نمیزند، و جایگاه یک ولسوالی در رتبهبندی داوریای دربارهٔ ادارهٔ آن نیست. هر جا ارقام ضعیف است، گزارش آن را بیان میکند و کمبود را با فرضیههایی که به عنوان واقعیت ارائه شوند پر نمیکند.
روشها و فرضیهها
| مورد | فرضیه یا روش |
|---|---|
| مهاجرین برگشته 2021 تا 2025 | داشبورد تحرک IOM، دور سوم، ستون «مهاجرین برگشته از خارج، 2021 تا 2025»، به تفکیک ولسوالی[2]. بیجاشدگان داخلی و برگشتکنندگان بیجاشدهٔ داخلی شامل نیستند. |
| مهاجرین برگشتهٔ بدون اسناد 2026 | 1,064,441 مهاجر برگشتهٔ بدون اسناد بر اساس سهمهای ولایت و ولسوالی مورد نظر بازگشت در داشبورد مرزی تقسیم شده اند[3]. مجموع ولایتها به عدد کامل گرد شده تا دقیقاً با مجموع ملی برابر شود؛ مجموع ولسوالیها دقیقاً با ولایت خود برابر است. |
| مهاجرین برگشتهٔ دارای اسناد 2026 | 323,371 مهاجر برگشتهٔ دارای اسناد بر اساس سهم هر ولایت از بازگشتهای کمکشدهٔ UNHCR از 1 جنوری تا 7 نومبر 2026 تقسیم شده اند[4]، و سپس بر اساس سهم هر ولسوالی از مهاجرین برگشتهٔ 2021 تا 2025 میان ولسوالیها تقسیم شده اند. |
| باشندگان | مجموع نفوس IOM برای سال 2025 (که مهاجرین برگشتهٔ پیشین را در بر دارد) به اضافهٔ برگشتکنندگان سال 2026. مجموع ملی 51.5 میلیون نفری IOM از تخمینهای رسمی بیشتر است؛ استفاده از آن سهمهای محافظهکارانه (پایینتر) به دست میدهد. خروج نفوس کم نشده است، زیرا چنین ارقامی به تفکیک ولسوالی وجود ندارد. |
| سرزمین آباد | مساحت حجرههای دارای نفوس در شبکهٔ نفوس Kontur که برای ARMO 2026 استفاده شده است (حجرههای H3، هر کدام حدود 0.82 کیلومتر مربع)[5,11]، که بر اساس سرحدات ولسوالیهای geoBoundaries به ولسوالیها نسبت داده شده اند[10]. سه ولسوالی جدید بدون سرحد (چینارتو، پتو و شهرک حیرتان) ارزش ازدحام ندارند. |
| دستهبندی | بالاتر یا پایینتر از سهم ملی (13.6٪) و شمار ملی مهاجرین برگشته در هر کیلومتر مربع سرزمین آباد (60). رتبهبندیها ولسوالیهای دارای دستکم 20,000 باشنده را در بر میگیرد (377 از 401). |
| ظرفیت صحی | فهرست ملی مراکز صحی وزارت صحت عامه، نسخهٔ 9 نومبر 2026[6]. مراکزی که دستکم یک کارمند صحی ثبتشده دارند، به استثنای 202 کلینیک سرپایی خصوصی: 3,446 مرکز صحی عامه و 28,576 کارمند صحی. نامهای ولسوالی در فهرست با نامهای IOM تطبیق داده شده اند؛ ولسوالیهای فرعی جدید مانند مارجه، گرشک، باباجی، تخته پل و کشته میوند به ولسوالی اصلی خود نسبت داده شده اند، و 118 مرکز در دیگر ولسوالیهای فرعی جدید تنها در سطح ولایت شمرده شده اند. |
| مراکز گشایشیافته | ستون «گشایشیافته در 5 سال گذشته» در فهرست برای همین مراکز. مراکز بستهشده کارمند ثبتشده ندارند و از این رو بیرون از نمونه قرار میگیرند؛ بنابراین بستهشدن مراکز اندازهگیری نمیشود. |
| توان درآمد | خط فقر اگست 2026[8]، خطوط شهری و روستایی وزندهیشده با سهم نفوس شهری در شبکهٔ ARMO؛ مزد روزانهٔ کارگر غیرماهر غیرزراعتی WFP، میانهٔ ولایتی اگست 2026[7]. اندازهٔ خانوادهٔ 6.1 نفری از IOM[1]. یک ماه کامل کاری 26 روز در نظر گرفته شده است. |
| کرایه | اوسط کرایهٔ ماهانهٔ یک خانهٔ چهار اتاقه از NSIA، اگست 2026، کانکریتی و غیرکانکریتی، در 20 ولایت[9]؛ برای 14 ولایت دیگر اوسط این 20 ولایت استفاده شده است. |
| کودکان | سهمهای سنی ملی از سروی IOM (38٪ در سنین 6 تا 17 سال، 19٪ زیر پنج سال) بر هر ولسوالی تطبیق شده است[1]. هیچ فهرست ملی معتبر مکاتب به تفکیک ولسوالی به صورت باز در دسترس نیست[13]، از این رو ظرفیت مکاتب اندازهگیری نشده است. |
| معیار صحی | معیار سازمان جهانی صحت (WHO) یعنی 44.5 داکتر، نرس و قابله در هر 10,000 نفر[12]، تنها برای مقایسه. |
| آزمون فشار | یک میلیون مهاجر برگشتهٔ دیگر بر اساس الگوی ولایتی و ولسوالی سال 2026 تقسیم شده اند. «کارمندان اضافی لازم برای حفظ نسبت» = مهاجرین برگشتهٔ افزوده ÷ باشندگان × کارمندان صحی کنونی؛ مراکز صحی نیز به همین شیوه. خانوادهها = مهاجرین برگشتهٔ افزوده ÷ 6.1. |
| محدودیتها | ارقام داشبوردها از تصاویر صفحه رونویسی شده و با همهٔ مجموعهای ولایتی و ملی بررسی شده اند. همهٔ شاخصها توصیفی اند و ادعای علت و معلولی ندارند. شمار کارمندان صحی ممکن است ناقص باشد. ظرفیت مکاتب اندازهگیری نشده است. |
منابع
منابع به زبان اصلی خود آورده شده اند.
- [1] International Organization for Migration (2026). Returnee Resilience Overview, Afghanistan, Round 3. Kabul: IOM Displacement Tracking Matrix. https://dtm.iom.int/afghanistan [a]
- [2] International Organization for Migration (2026). Afghanistan Mobile Population Dashboard, Round 3. Kabul: IOM Displacement Tracking Matrix. https://dtm.iom.int/online-interactive-resources/afghanistan-mobile-population-dashboard [b]
- [3] International Organization for Migration (2026). Afghanistan Returnee Border Response Dashboard. Kabul: IOM Afghanistan. https://app.powerbi.com/view?r=eyJrIjoiZjQyYzRiOGEtNzdhMC00NjRmLTliMWUtMDI5Zjg1YmM4MzU4IiwidCI6IjE1ODgyNjJkLTIzZmItNDNiNC1iZDZlLWJjZTQ5YzhlNjE4NiIsImMiOjh9 [c]
- [4] United Nations High Commissioner for Refugees (2026). Afghanistan: Assisted Returnees by Province of Destination, 2026. Kabul: UNHCR. https://data.unhcr.org/en/country/afg [d]
- [5] Wahdat, A. Z. (2026). Afghanistan Rural Marketplace Opportunity (ARMO) 2026. Data for Afghanistan. https://dataforafghanistan.org/armo [e]
- [6] Ministry of Public Health (2026). National Health Facilities Registry Dashboard. Kabul: MoPH. https://dhismfl.moph.gov.af/ [f]
- [7] World Food Programme (2026). Afghanistan – Food Prices. Humanitarian Data Exchange. https://data.humdata.org/dataset/wfp-food-prices-for-afghanistan [g]
- [8] Data for Afghanistan (2026). Afghanistan Poverty Lines for August 2026. https://dataforafghanistan.org/reports/2026/aug/Afghanistan-Poverty-Lines-August-2026-DfA.pdf [h]
- [9] National Statistics and Information Authority (2026). National Consumer Price Index, August 2026. Kabul: NSIA. [i]
- [10] Runfola, D. et al. (2020). geoBoundaries: A global database of political administrative boundaries. PLoS ONE 15(4): e0231866. https://www.geoboundaries.org [j]
- [11] Kontur (2023). Afghanistan: Population Density for 400m H3 Hexagons. Humanitarian Data Exchange. https://data.humdata.org/dataset/kontur-population-afghanistan
- [12] World Health Organization (2016). Global Strategy on Human Resources for Health: Workforce 2030. Geneva: WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789241511131
- [13] Humanitarian OpenStreetMap Team (2026). Afghanistan Education Facilities (OpenStreetMap Export). Humanitarian Data Exchange. https://data.humdata.org/dataset/hotosm_afg_education_facilities [k]
یادداشتها
- [a] در سپتمبر 2026 نشر شده است. شاخصهای خانواده و فرد (اندازهٔ خانواده 6.1؛ 58 درصد زیر 18 سال، که 38 درصد همهٔ مهاجرین برگشته در سنین 6 تا 17 سال و 19 درصد زیر پنج سال اند؛ اشتغال، سرپناه، اسناد و دسترسی به خدمات) از این سروی مهاجرین برگشتهای گرفته شده که میان جولای و دسمبر 2025 رسیده اند. این شاخصها در سطح ملی تطبیق شده اند و تخمین ولایتی نیستند.
- [b] ارقام دور سوم در نومبر و دسمبر 2025 جمعآوری شده است؛ نمای مجموع نفوس به تفکیک ولایت و ولسوالی استفاده شده است. ارزشها برای همهٔ 34 ولایت و 401 ولسوالی از نماهای داشبورد رونویسی شده اند، زیرا داشبورد امکان دانلود ندارد. مجموع ولسوالیها با ردیفهای ولایتی و مجموع ملی بررسی شد و همهٔ بررسیها دقیقاً مطابقت داشت. تنها ستون «مهاجرین برگشته از خارج، 2021 تا 2025» استفاده شده است؛ بیجاشدگان داخلی و برگشتکنندگان بیجاشدهٔ داخلی شامل نیستند، زیرا منبع سال 2026 آنها را پوشش نمیدهد.
- [c] برای دورهٔ 1 جنوری تا 31 اکتوبر 2026 فیلتر شده است. داشبورد برای این دوره 1,387,812 مهاجر برگشته گزارش میکند: 1,064,441 بدون اسناد و 323,371 دارای اسناد. مهاجرین برگشتهٔ بدون اسناد از پاکستان بر ارقام IOM افغانستان از جنوری 2025 و IOM پاکستان برای سپتمبر 2023 تا دسمبر 2024 استوار اند؛ مهاجرین برگشتهٔ بدون اسناد از ایران بر ارقام IOM افغانستان؛ و مهاجرین برگشتهٔ دارای اسناد بر ارقام UNHCR افغانستان. داشبورد ولایت و ولسوالی مورد نظر بازگشت مهاجرین بدون اسناد را به صورت فیصدی با دو رقم اعشاری ارائه میکند؛ این فیصدیها بر 1,064,441 تطبیق شده و مجموع ولایتها چنان گرد شده که دقیقاً با رقم ملی برابر شود.
- [d] مهاجرین برگشتهٔ کمکشده به تفکیک ولایت مقصد و ماه، از 1 جنوری تا 7 نومبر 2026، از پاکستان، ایران و تاجیکستان. این فایل 205,816 مهاجر برگشتهٔ کمکشده را در بر دارد که کمتر از 323,371 مهاجر برگشتهٔ دارای اسناد در داشبورد مرزی است. تنها توزیع ولایتی استفاده شده است: سهم هر ولایت از بازگشتهای کمکشده بر مجموع 323,371 تطبیق شده است.
- [e] شبکهٔ نفوس ARMO مجموعهای رسمی نفوس ولایتی را بر حجرههای نفوس Kontur (هر کدام حدود 0.82 کیلومتر مربع) توزیع میکند. در اینجا تنها برای اندازهگیری سرزمین آباد و سهم شهری استفاده شده، نه به عنوان شمار نفوس، از این رو تفاوت میان مجموعهای نفوس IOM و رسمی بر نسبتها اثر ندارد.
- [f] فهرست مراکز صحی: جدولهای مراکز، تاریخچه و نیروی کار؛ نسخهٔ 9 نومبر 2026، آخرین تصویر تاریخچه 22 سپتمبر 2026. مراکزی که دستکم یک کارمند صحی ثبتشده دارند، به استثنای 202 کلینیک سرپایی خصوصی: 3,446 مرکز صحی عامه با 28,576 کارمند صحی. 3,886 مرکز فعال دیگر کارمند ثبتشده ندارند (بیشتر لابراتوارها، شفاخانهها و کلینیکهای خصوصی، اما برخی واحدهای عامه نیز) و شامل نیستند. از آنجا که مراکز بستهشده کارمند ندارند، نمونه گشایشها را در بر دارد اما بستهشدنها را نه. نامهای ولسوالی در فهرست با نامهای ولسوالی IOM تطبیق داده شده اند؛ 118 مرکز در ولسوالیهای فرعی تازهایجادشده تنها در سطح ولایت شمرده شده اند.
- [g] نرخ مزد روزانهٔ کارگر غیرماهر غیرزراعتی و کارگر ماهر را به تفکیک ولایت تا 15 اکتوبر 2026 در بر دارد. میانهٔ ولایتی اگست 2026 مزد روزانهٔ کارگر غیرماهر غیرزراعتی استفاده شده تا با ماه خط فقر، ارقام تورم و ارقام کرایه همخوان باشد.
- [h] مجموعهٔ ارقامی که ارقام برای افغانستان تهیه کرده است: خطوط فقر به تفکیک ولایت و ساحهٔ شهری یا روستایی به قیمتهای اگست 2026 (غذایی، غیرغذایی و مجموع، به افغانی برای هر نفر در ماه). خط غذایی در همه جا 1,669 افغانی برای هر نفر در ماه است؛ خطوط غیرغذایی بر اساس ولایت و ساحهٔ شهری یا روستایی تفاوت دارند. هفت ولایت تنها خط روستایی دارند. خط ولایتی، خطوط شهری و روستایی وزندهیشده با سهم شهری نفوس در شبکهٔ ARMO است.
- [i] ارقام تورم ولایتی و کرایه همه از شاخص ملی قیمت مصرفکننده اگست 2026 گرفته شده است. این نشریه تورم سالانهٔ اگست 2026 را در سطح ملی به تفکیک اقلام و برای 20 ولایت، و اوسط قیمتها را به تفکیک ولایت، از جمله کرایهٔ ماهانهٔ یک خانهٔ چهار اتاقه ارائه میکند. 14 ولایت شاخص ولایتی ندارند؛ برای آنها نرخ ملی 7.8 درصد نشان داده شده است. تورم مسکن (12.1 درصد) و صحت (19.0 درصد) تنها در سطح ملی است. کرایهٔ یک خانهٔ چهار اتاقهٔ کانکریتی و غیرکانکریتی برای همان 20 ولایت نشر شده است؛ برای 14 ولایت دیگر اوسط 20 ولایت داده شده است (6,439 افغانی در ماه غیرکانکریتی، 9,210 کانکریتی).
- [j] سرحدات ولایت (ADM1) و ولسوالی (ADM2) افغانستان، نسخهٔ gbOpen.
- [k] تصویر 2 نومبر 2026، 3,459 مورد، جواز ODbL. بررسی شد و برای اندازهگیری استفاده نشد. این 3,459 مورد بخش کوچکی از مکاتب کشور اند و به گونهٔ نابرابر توزیع شده اند (یک ولسوالی 204 مورد دارد).