skip to content
Data for Afghanistan

فرصت بازار روستایی افغانستان

نزدیک‌آوردن بازار به تولیدکنندگان روستایی

احمد ضیا وحدت، دکتور (PhD) | اکتوبر 2026

هدف «فرصت بازار روستایی افغانستان» (ARMO) شناسایی محل‌های جدید برای بازار است تا زمان رسیدن تولیدکنندگان روستایی و کسب‌وکارهای خانگی به خریداران کوتاه شود و در نتیجه تجارت و اشتغال در افغانستان افزایش یابد.

«بازارهای برحال» افغانستان در مراکز ولایات و شهرهای بزرگ متمرکز اند، از جمله 40 بازاری که برنامهٔ جهانی غذا (WFP) نظارت می‌کند. نیمی از مردم روستاها، یعنی 12.3 میلیون از 25.4 میلیون باشندهٔ روستایی، بیش از 60 دقیقه از راه سرک از نزدیک‌ترین بازار برحال فاصله دارند. برای شناسایی محل‌های جدید بازار در روستاهای افغانستان، تحلیل ARMO زمان سفر از راه سرک را از هر کیلومتر مربع مسکونی تا نزدیک‌ترین بازار برحال محاسبه می‌کند، مناطق روستایی را که بیش از یک ساعت فاصله دارند پیدا می‌کند، و مراکز ولسوالی‌ها و شهرک‌هایی را انتخاب می‌کند که بیشترین شمار تولیدکنندگان را به بازار نزدیک می‌سازند.

محل‌های پیشنهادی بازار فهرست کوتاهی برای تأیید ساحوی و تصامیم احتمالی سرمایه‌گذاری عامه اند. امنیت محل، زمین، رضایت جامعه و تقاضای تاجران باید پیش از تصمیم نهایی ارزیابی شوند. برای هر عدد و محاسبه در گزارش ARMO وضعیت شواهد مشخص شده است.

96
محل پیشنهادی بازار در 34 ولایت
6.6 میلیون
نفر از مردم روستایی بی‌بهره (از مجموع 12.3 میلیون) در فاصلهٔ 60 دقیقه به بازار دسترسی پیدا می‌کنند
898,000
خانوادهٔ تولیدکننده از نظر تجارتی مستفید می‌شوند (1.9 میلیون در فاصلهٔ 60 دقیقه دسترسی پیدا می‌کنند)
⁦$208⁩ میلیون
گردش مالی سالانه در سناریوی وسطی، از پایین تا بالا (⁦$104⁩ تا ⁦$312⁩ میلیون)
6,546
شغل مستقیم در سناریوی وسطی، به اضافهٔ حدود 10,474 شغل غیرمستقیم

نزدیک به نیمی از مردم روستایی افغانستان بیش از یک ساعت از راه سرک از نزدیک‌ترین بازار برحال فاصله دارند. شبکه‌ای از 96 بازار روستایی که در جاهای مناسب ساخته شوند، 6.6 میلیون نفر از آنان را در فاصلهٔ یک ساعت قرار می‌دهد و در سناریوی وسطی می‌تواند سالانه حدود ⁦$208⁩ میلیون داد و ستد داشته باشد.

محل‌های پیشنهادی را ببینید

محل‌های پیشنهادی را ببینید بدخشانبادغیسبغلانبلخبامیاندایکندیفراهفاریابغزنیغورهلمندهراتجوزجانکابلکندهارکاپیساخوستکنرهاکندزلغمانلوگرننگرهارنیمروزنورستانپکتیکاپکتیاپنجشیرپروانسمنگانسرپلتخارارزگانمیدان وردکزابل
محل پیشنهادی ساحهٔ تحت پوشش 60 دقیقه‌ای از راه سرک مرکز ولایت برای دیدن محل، روی نشانه بزنید. برای باز کردن مشخصات ولایت، روی ولایت بزنید.

یافته‌های کلیدی

  1. 1

    نیمی از روستاها بیش از یک ساعت از بازار فاصله دارند. 12.3 میلیون از 25.4 میلیون باشندهٔ روستایی (48٪) بیش از 60 دقیقه از راه سرک از مرکز ولایت، یک شهر بزرگ یا یکی از 40 بازاری که WFP نظارت می‌کند فاصله دارند. برای دهقانی که یک بار خر محصول یا دو گوسفند برای فروش دارد، همین یک ساعت، که در زمستان اغلب بسیار بیشتر است، تعیین می‌کند که فروش ارزش رفتن را دارد یا نه.

  2. 2

    یک شبکهٔ متوسط بیش از نیمی از این فاصله را پر می‌کند. 96 محل این گزارش 6.6 میلیون نفر از مردم روستایی بی‌بهره (54٪) را در فاصلهٔ 60 دقیقه از یک بازار قرار می‌دهند. بیشتر این محل‌ها مراکز ولسوالی یا شهرک‌های بازاری موجود اند (43 مرکز ولسوالی و 53 شهرک بازاری)، بنابراین بر سرک‌ها، آبادی‌ها و عادت‌های تجارتی که از قبل وجود دارند استوار اند. محل میانه 39 کیلومتر و 91 دقیقه از راه سرک از نزدیک‌ترین بازار برحال فاصله دارد.

  3. 3

    ارزش در جایی متمرکز است که زراعت آبی با دسترسی ضعیف یکجا می‌شود. ننگرهار، غزنی، هلمند، هرات، کندز و تخار از نظر گردش مالی در سناریوی وسطی پیشتاز اند و هر کدام در مجموع محل‌های خود سالانه بیش از ⁦$11.1⁩ میلیون گردش مالی دارند. این ولایات نفوس روستایی زیاد، باغداری آبی یا شالیزار، و ولسوالی‌هایی دارند که از دسترس بازارهای امروزی ولایتی دور اند.

  4. 4

    به دو نوع بازار نیاز است. 60 محل بازار تولیدکنندگان اند: بیشتر ساحهٔ تحت پوشش آن‌ها فعلاً بی‌بهره است و اولویت، یک جای مصون و منظم برای فروش است. 36 محل مرکز جمع‌آوری و عمده‌فروشی اند و در کمربندهای اطراف شهرها مانند کابل، کاپیسا، پروان، لوگر، لغمان و ننگرهار قرار دارند، جایی که مردم از قبل به بازار دسترسی دارند. در آنجا کمبود اصلی، عمده‌فروشی منظم، درجه‌بندی و ذخیره است، نه فاصله.

  5. 5

    مناطق دوردست کوهستانی به الگوی ساده‌تر نیاز دارند. در نورستان، نیمروز، فراه، غور، بامیان و دایکندی، هر محل سالانه ⁦$198,000⁩ تا ⁦$2.4⁩ میلیون گردش مالی دارد. بازارهای هفته‌وار یا فصلی، لیلام سیار مواشی و نقاط جمع‌آوری پیش از زمستان برای این ولایات بهتر از ساختمان‌های دایمی خدمت می‌کنند.

  6. 6

    ذخیره، نه ساختمان، محدودیت اصلی است. سردخانه برای محصولات زودفاسد در 17 ولایت توجیه دارد، از جمله ننگرهار، کندهار، هرات، کندز و کمربند باغداری حوزهٔ کابل. گدام خشک، ساحهٔ خشک‌کردن محصولات و ترازوی معیاری در همه جا ضرورت است. با توجه به اینکه تنها حدود 40٪ مردم افغانستان به برق شبکه وصل اند (DABS، 2025) و حدود 300 روز آفتابی در سال وجود دارد، سیستم سولر و بطری راه‌حل اصلی برق است.

  7. 7

    اشتغال فراتر از دروازهٔ بازار می‌رود. سناریوی وسطی حدود 6,546 شغل مستقیم (تاجران، باربران، ترازوداران، پاک‌کاران، نگهبانان، مدیران) و حدود 10,474 شغل غیرمستقیم در ترانسپورت، جمع‌آوری، پروسس و بسته‌بندی ایجاد می‌کند. تصدی‌های خانگی در قالین، گلدوزی، لبنیات و میوهٔ خشک برای سهم‌گیری در این فرصت به غرفه‌های جداگانه نیاز دارند.

  8. 8

    این ارقام یک خط اساس منظم اند، نه پیش‌بینی. گردش مالی بر چهار عامل استوار است: خانواده‌های تولیدکنندهٔ قابل دسترس از نظر تجارتی، میزان اشتراک (10٪، 20٪ یا 30٪)، فروش هر خانوادهٔ اشتراک‌کننده (⁦$600⁩ تا ⁦$1,150⁩ بر اساس سیستم زراعتی) و خرید خانواده‌ها از بازار. هر کدام در بخش فرضیه‌ها مستند شده و با رسیدن شواهد ساحوی قابل به‌روزرسانی است.

گام‌های بعدی

  1. تأیید در ساحه. بررسی ساحوی دو تا سه هفته‌ای در هر ولایت دربارهٔ زمین، امنیت، علاقهٔ تاجران، بازارهای هفته‌وار موجود و حمایت جامعه، با آغاز از محل اول هر ولایت.
  2. طراحی همراه با تاجران محلی و تصدی‌های خانگی. فیس‌ها، روزهای بازار و تقسیم غرفه‌ها با تاجران محلی و تصدی‌های خانگی تعیین شود؛ گدام‌ها و ترازوها به شکل خدمات مشترک اداره شوند.
  3. به‌روزرسانی خط اساس. پارامترهای پلان‌گذاری با ارقام ساحوی دربارهٔ قیمت‌ها، مقدار و میزان اشتراک جایگزین شوند و مدل دوباره اجرا شود؛ این کار چند دقیقه وقت می‌گیرد.

مشخصات ولایات

دو تا سه محل پیشنهادی در هر ولایت، همراه با نقشه، ساحهٔ تحت پوشش، محصولات، نیازمندی‌های زیربنایی، گردش مالی و اشتغال.

دانلود

روش کار، فرضیه‌ها و منابع ←